Skaner wewnątrzustny: jak działa i jak go wybrać?

Skaner wewnątrzustny to ręczne urządzenie rejestrujące kształt zębów i dziąseł jako cyfrowy model 3D, czyli cyfrowy wycisk zamiast masy wyciskowej. Model trafia do laboratorium protetycznego albo służy do zaprojektowania uzupełnienia w gabinecie. Używa się też nazw skaner stomatologiczny i skaner dentystyczny.

Łukasz Kupian zalicza skanery wewnątrzustne do wyposażenia dodatkowego, czyli takiego, które pozwala rozwijać gabinet (wykład z Dental Day cz. 1, od 4:44). Podstawą wyposażenia gabinetu stomatologicznego pozostaje pięć urządzeń z listy poniżej, a skaner dołącza do nich wtedy, gdy gabinet ma zabiegi, w których cyfrowy model coś zmienia.

• unit,
• kompresor,
• pompa ssąca,
• aparat RTG,
• autoklaw.

Zastosowania wymieniają karty modeli z oferty XDENTAL:

• Primescan Connect: leczenie zachowawcze, implantologia, ortodoncja i szyny relaksacyjne,
• Fussen S6500: protetyka i protezy ruchome.

Według przeglądu 132 badań (Mangano i wsp., 2017) wycisk optyczny zmniejsza dyskomfort pacjenta i oszczędza czas. Upraszcza też pracę lekarza, ponieważ eliminuje modele gipsowe. Ułatwia także kontakt z technikiem oraz pacjentem.

Model 3D zębów tworzy skaner wewnątrzustny, a trzy pozostałe urządzenia robią co innego: skaner płytek odczytuje zdjęcia rentgenowskie, skaner twarzy rejestruje twarz, a kamera daje obraz 2D. Słowo „skaner” pada w katalogu przy kilku urządzeniach, więc przed rozmową o ofercie ustal, o które chodzi.

Kamera nie zastępuje skanera, bo nie tworzy modelu do projektowania uzupełnień. Skaner płytek należy do radiologii: odczytuje płytkę zamiast czujnika RVG i nie ma związku z cyfrowym wyciskiem.

Podczas skanowania skaner wewnątrzustny rejestruje kolejne obrazy zębów, a oprogramowanie łączy je w model 3D, który lekarz kontroluje na ekranie. Lekarz uzupełnia też brakujące miejsca. Technologie skanowania różnią się między producentami. Richert i wsp. (2017) grupują stosowane techniki w trzy etapy:

• projekcja światła,
• wyznaczanie odległości od obiektu,
• rekonstrukcja.

Przegląd napisano po to, by ułatwić wybór przed zakupem. W gabinecie skanowanie przebiega w pięciu krokach:

1. Przygotuj końcówkę. Według kart bywają jednorazowe, dezynfekowane albo autoklawowalne (Primescan AC ma trzy rodzaje, a końcówki Fussen S6500 wytrzymują od 100 do 150 cykli w 134 stopniach Celsjusza przez 4 minuty). Końcówki Fussen mają ogrzewanie, które zapobiega zaparowaniu lustra i według karty S6500 nagrzewa się w mniej niż 30 sekund.
2. Skanuj łuk, przesuwając skaner wzdłuż zębów. Skaner rejestruje obrazy w sposób ciągły: Primescan AC ponad 50 000 obrazów na sekundę, Fussen S6500 20 klatek na sekundę, Fussen S10 30 klatek na sekundę (dane z kart).
3. Obserwuj model, który oprogramowanie buduje z obrazów na bieżąco.
4. Sprawdź kompletność modelu i dośkanuj miejsca, w których brakuje danych.
5. Wyeksportuj plik do laboratorium (STL, PLY albo OBJ), wyślij go przez platformę producenta albo zaprojektuj uzupełnienie w gabinecie.

Pudrowanie zębów wymienia Richert wśród kwestii klinicznych, które różnią technologie skanowania. Karta Fussen S10 podaje, że skaner nie wymaga proszku skanującego, a karty Primescan o proszku nie wspominają, więc zapytaj o to podczas demonstracji.

W ofercie XDENTAL skanery wewnątrzustne różnią się sposobem pracy: jedne stoją na stacji z ekranem, inne podłącza się do komputera, a jeden działa bezprzewodowo w chmurze. Drugi podział dotyczy tego, co dzieje się ze skanem: wysyłasz go do laboratorium albo wykonujesz uzupełnienie w gabinecie.

Przy pracy z laboratorium skan jest tylko początkiem procesu. W pracy gabinetowej cały proces odbywa się na miejscu. System CEREC łączy skaner Primescan z frezarką Primemill i piecem SpeedFire. Według karty cała wizyta trwa zazwyczaj kilkadziesiąt minut, w tym frezowanie kilkanaście minut.

Do wyboru przyda się jeszcze jedna definicja. System otwarty zapisuje skan w formatach odczytywanych przez programy i laboratoria innych producentów (na przykład STL, PLY albo OBJ). System zamknięty działa tylko w programie producenta skanera. Karty Fussen S6500 i S10 deklarują system otwarty i eksport w tych trzech formatach, a karta Primescan 2 eksport w otwartych formatach.

Zakup skanera wewnątrzustnego ma sens wtedy, gdy skraca leczenie albo pozwala wprowadzić nową usługę, a nie dlatego, że nowy gabinet powinien go mieć. Łukasz Kupian opisuje w wykładzie z Dental Day klientów kupujących sprzęt do nowego gabinetu w euforii i często więcej, niż potrzebują. XDENTAL „gasi” ten entuzjazm słowami: „może teraz tego skanera pan nie potrzebuje” (część 1, od 1:44).

Każdy zakup sprzętu Łukasz sprawdza czterema pytaniami (część 1, od 8:29):

• czy urządzenie zwiększy przychód,
• czy zwiększy liczbę pacjentów,
• czy skróci czas leczenia,
• czy zoptymalizuje koszty.

Jako przykład urządzenia, które może skrócić leczenie, Łukasz podaje skaner wewnątrzustny (część 1, od 9:14). Zacznij więc od policzenia prac protetycznych, implantologicznych i ortodontycznych, które wykonujesz miesięcznie, i sprawdź, ile z nich wysyłasz do laboratorium.

Kiedy w harmonogramie otwarcia gabinetu zamawiać sprzęt, opisuje artykuł o procesie zakupu sprzętu do nowego gabinetu.

Wybór skanera wewnątrzustnego opiera się na siedmiu kryteriach, a przy każdym zadajesz dostawcy pytanie, na które karta produktu nie odpowiada. Pierwsze kryterium dotyczy zabiegów i przepływu pracy w gabinecie. Ostatnie obejmuje serwis i szkolenie zespołu. Pomiędzy nimi są otwartość plików, opłaty, komputer, higiena końcówek i ergonomia.

1. Zabiegi i przepływ pracy. Zapytaj: czy skan ma trafiać do laboratorium, czy będę projektować uzupełnienia w gabinecie? Od odpowiedzi zależy, czy wystarczy sam skaner, czy potrzebny jest system w rodzaju CEREC.
2. Otwartość. Zapytaj: w jakich formatach zapisuję plik, czy odczyta go program mojego laboratorium i czy dostęp do moich danych wymaga abonamentu? Wykład z Dental Day cz. 2 ma osobny rozdział o otwartości systemu (od 2:21).
3. Opłaty. Zapytaj: czy są licencje, abonament albo opłata za platformę chmurową i co się stanie z dostępem do skanów, gdy ich nie opłacę? Karty Fussen S6500 i S10 deklarują brak opłat licencyjnych, a karta Primescan 2 opisuje platformę chmurową DS Core bez warunków finansowych.
4. Komputer. Zapytaj: jakiego komputera potrzebuję? Fussen S6500 i S10 wymagają według kart procesora i7-13700HX, karty graficznej RTX 4060 6 GB, 32 GB RAM, dysku SSD 1 TB i systemu Windows 11, a Primescan 2 pracuje z dowolnym urządzeniem z dostępem do Internetu.
5. Higiena. Zapytaj: jakie końcówki mam do wyboru i ile cykli sterylizacji wytrzymują? Fussen S6500 podaje od 100 do 150 cykli, Fussen S10 do 200, Primescan AC oferuje trzy rodzaje końcówek, a Primescan 2 końcówkę jednorazową i wielorazową.
6. Ergonomia. Zapytaj, czy możesz potrzymać skaner i zeskanować trzonowce. Fussen S6500 waży 240 g, a S10 215 g (karty), a pole widzenia wynosi 16 x 13 mm w S6500 i 16 x 12 mm w S10. Primescan 2 działa bez kabla.
7. Serwis i szkolenie. Zapytaj, kto serwisuje skaner, jak wygląda zastępstwo na czas naprawy i ile kosztuje pakiet serwisowy producenta. Karty Primescan 2 i Primescan Connect opisują usługę DS Core Care, ale nie podają jej ceny.

Wykład z Dental Day cz. 2 ma też rozdział „Pierwszy skaner: dlaczego nie kupować najdroższego” (od 1:30). Rozdziały opisuje strona filmu z Dental Day. Modele porównasz w kategorii skanery wewnątrzustne.

XDENTAL ma w kategorii skanerów wewnątrzustnych pięć modeli: trzy Primescan i dwa Fussen. XDENTAL sprzedaje i serwisuje sprzęt marek Dentsply Sirona i Fussen. Zestawienie nie jest rankingiem: XDENTAL nie prowadzi rankingu skanerów wewnątrzustnych, bo o wyborze rozstrzyga sposób pracy gabinetu.

Dwie różnice warto odczytać dokładnie. Karta Fussen S6500 deklaruje brak konieczności kalibracji, a karta S10 zaleca kalibrację co 6 miesięcy lub po przemieszczeniu urządzenia, co nie czyni żadnego z nich lepszym. Czasy skanowania pełnego łuku z tabeli pochodzą z kart i nie nadają się do porównania, a dlaczego, wyjaśnia ostatnia sekcja.

Na koszt skanera wewnątrzustnego składa się poza urządzeniem siedem pozycji z listy pytań poniżej, a karty nie zawsze mówią, które z nich są w cenie. Pytania te zadaj dostawcy przed podpisaniem oferty. Przykładowo Fussen S6500 kosztuje 34 900 zł brutto (stan 9.10.2026), ale karta nie mówi, czy komputer o wymaganiach z karty jest w cenie.

1. Czy cena obejmuje komputer, a jeśli nie, jakie parametry musi mieć i ile kosztuje taki sprzęt?
2. Czy cena obejmuje oprogramowanie? Jeśli skaner występuje w dwóch wersjach oprogramowania, jak Primescan AC (Connect albo CEREC), zapytaj, której dotyczy wycena.
3. Czy są licencje, abonament albo opłaty za platformę chmurową i za dostęp do własnych skanów (Primescan 2: DS Core i DS Core Care)?
4. Ile kosztują końcówki i po ilu cyklach sterylizacji trzeba je wymienić?
5. Czy skaner wymaga kalibracji, jak często i kto ją wykonuje?
6. Co obejmuje gwarancja, co serwis po jej zakończeniu i jak długo skaner stoi poza pracą podczas naprawy?
7. Ile szkoleń obejmuje zakup i czy w szkoleniu uczestniczy cały zespół?

Komputer zasługuje na osobną uwagę. Łukasz Kupian zwraca uwagę, że przy długo używanym urządzeniu przychodzi moment wymiany komputera, bo stary działa wolno, a system przestaje być wspierany (film „5 sygnałów, że Twój sprzęt nadaje się do wymiany”, od 3:42). Skanery Fussen wymagają Windows 11 i mocnej karty graficznej, więc do kosztu zakupu doliczysz przyszłą wymianę komputera.

Miejsce skanera w budżecie całego gabinetu pokazuje artykuł o koszcie wyposażenia gabinetu stomatologicznego. Sposoby rozłożenia płatności opisuje strona finansowania i artykuł o finansowaniu wyposażenia gabinetu.

Wdrożenie skanera wewnątrzustnego obejmuje instalację i szkolenie zespołu, a XDENTAL zapewnia przy skanerach wewnątrzustnych co najmniej dwa szkolenia, w razie potrzeby trzy. Do wdrożenia należy też przygotowanie komputera i łącza internetowego. Liczbę i terminy szkoleń opisuje artykuł o wdrożeniu sprzętu w gabinecie (stan 9.10.2026).

Internet przydaje się w różnym stopniu. Primescan 2 zapisuje skany w chmurze DS Core, więc wymaga urządzenia z dostępem do Internetu. Karta Primescan AC wskazuje standardowe zasilanie elektryczne i połączenie internetowe dla pełnej funkcjonalności. Karta Fussen S10 podaje, że do podstawowego skanowania internet nie jest potrzebny. Łącze służy funkcjom chmury i niektórym narzędziom AI. Ogólne wymagania instalacyjne sprzętu zbiera artykuł o wymaganiach technicznych sprzętu stomatologicznego.

Skanowanie można zlecić zespołowi (wskazują na to karty Primescan Connect i Primescan 2). Ustal przed szkoleniem, kto będzie skanował, żeby ta osoba wzięła w nim udział.

Dokładności skanera nie rozstrzygają liczby z kart, tylko test na Twoich przypadkach, bo karty nie podają warunków pomiaru, a obraz na ekranie może być mylący. Tabela pokazuje deklaracje z kart producentów. Pod nią wyjaśniam, czego z tych deklaracji nie wolno wyczytać.

W kartach brakuje informacji, jaki łuk zeskanowano. Nie ma też opisu techniki i przygotowania zębów w pomiarze. Ta sama karta S10 pokazuje, dlaczego to ważne: pełny łuk zajmuje poniżej 10 sekund, ale cały proces z ustawianiem skanera trwa według jej odpowiedzi na pytanie o czas od 1 do 2 minut. Łukasz Kupian porównuje stary skaner z nowym. Stary się zawiesza i generuje artefakty, więc skan trwa kilka minut. Na nowym skan zajmuje kilkanaście lub kilkadziesiąt sekund (film „5 sygnałów”, od 7:26).

Literatura nie pozwala przenieść liczby z karty na każdy przypadek. Według przeglądu systematycznego 34 badań (Bohner i wsp., 2019) odchylenia przy skanowaniu łuku zębowego skanerami wewnątrzustnymi i laboratoryjnymi mieściły się między 17 a 378 µm, a poprawność przy łuku bezzębnym między 44,1 a 591 µm. Autorzy uznają skanowanie bezzębia za nadal trudne. Dokładność 10 µm z karty dotyczy pojedynczej korony, więc nie opisuje całego łuku.

Mangano i wsp. (2017) uznają obecne skanery za wystarczająco dokładne do wycisków pod:

• wkłady i nakłady,
• korony pojedyncze,
• stałe uzupełnienia częściowe.

Nie popierają jednak ich użycia w uzupełnieniach o dużej rozpiętości. Jako trudności wymieniają głębokie granice preparacji i krwawienie. Richert i wsp. (2017) zastrzegają, że wizualizacja plików w interfejsie bywa myląca.

Test na demonstracji składa się z pięciu kroków:

1. Zeskanuj pełny łuk oraz ząb po preparacji z granicą schowaną w dziąśle, najlepiej na własnym przypadku.
2. Wyeksportuj plik i otwórz go w programie swojego laboratorium albo poproś technika o ocenę jakości.
3. Zmierz czas całej procedury razem z ustawieniem skanera, dośkanowaniem i korektami, a nie samego przejazdu.
4. Zeskanuj ten sam łuk dwa razy i poproś dostawcę o nałożenie obu modeli na siebie.
5. Sprawdź zapis i udostępnianie skanów, raport dla pacjenta (karty Fussen opisują raport zdrowia jamy ustnej, a wykład cz. 2 ma rozdział o nim od 0:52) oraz sposób aktualizacji oprogramowania.

Mangano i wsp. wymieniają też krzywą uczenia i koszty zakupu oraz obsługi. Pierwszy test z dostawcą jest więc okazją, żeby sprawdzić, ile czasu zajmie Twojemu zespołowi dojście do powtarzalnych skanów.