Czujnik RVG: na co zwrócić uwagę podczas zakupu

RVG to skrót od radiowizjografii, czyli zdjęć rentgenowskich rejestrowanych elektronicznie, a czujnik RVG to płaski odbiornik obrazu w obudowie z przewodem, który zastępuje kliszę w ustach pacjenta. Nazywa się go też sensorem albo czujnikiem wewnątrzustnym. Promieniowanie wytwarza aparat punktowy, a czujnik tylko je odbiera, więc o aparatach opowiada osobna kategoria: aparaty punktowe.

Zdjęcie cyfrowe wewnątrzustne rejestruje albo czujnik, albo płytka pamięciowa odczytywana w skanerze. O wyborze systemu rozstrzyga artykuł o radiografii cyfrowej bezpośredniej i pośredniej. Dalszy tekst zakłada, że czujnik jest już wybrany albo że wymieniasz stary.

Karta Dürr Dental VistaRay 7 wymienia pięć warstw czujnika RVG: osłonę, scyntylator, światłowody, chip CMOS i amortyzator wstrząsów. Scyntylator zamienia promienie rentgenowskie na światło, a chip CMOS przetwarza obraz. Obraz trafia przewodem USB do programu w komputerze. Tabela opisuje funkcje wszystkich pięciu warstw czujnika.

Karta Fussen F100 podaje detektor CMOS APS, a karta Xios XG Supreme budowy nie opisuje, więc budowy VistaRay 7 nie przenosimy na pozostałe modele. Autorzy badania in vitro na 60 usuniętych zębach (da Fonte i wsp., 2025) nazywają konwencjonalnymi czujniki CMOS zależne od scyntylatora. Dwa takie czujniki i nowy czujnik z konwersją bezpośrednią nie różniły się istotnie specyficznością ani trafnością oceny zmian próchnicopodobnych, a czułość nowego była istotnie wyższa tylko względem jednego z dwóch konwencjonalnych.

Piksel, czyli pojedynczy punkt obrazu, ma według kart rozmiar 15 µm w Xios XG Supreme. W VistaRay 7 jest to 19 µm, a w Fussen F100 20 µm. Z rozmiaru piksela wynika rozdzielczość teoretyczna: 33, 26,3 i 25 lp/mm, czyli pary linii na milimetr (im więcej, tym drobniejsze szczegóły czujnik rozdziela). Rozdzielczość efektywną, czyli uzyskiwaną w pracy, podaje spośród trzech kart tylko karta VistaRay 7 (20 lp/mm).

Rozmiar czujnika RVG oznacza 0, 1 albo 2, ale to pole aktywne decyduje, co obejmie zdjęcie, a w trzech modelach z oferty XDENTAL pole zajmuje od około 56 do 69 procent powierzchni obudowy. Obudowa musi zmieścić się w ustach pacjenta, a obraz rejestruje tylko pole wewnątrz niej. Różnica między nimi to różnica między „czujnik wchodzi” a „zdjęcie obejmuje cały ząb”.

Wymiary pochodzą z kart produktów, a udział pola w obudowie to nasze przeliczenie: pole aktywne podzielone przez powierzchnię obudowy (iloczyn jej dwóch większych wymiarów).

Nazwa rozmiaru nie wystarcza do porównania. Rozmiar 1 ma pole 20 x 30 mm w każdym z trzech czujników (w VistaRay 7 zapisane jako 30 x 20), a pole rozmiaru 2 wynosi około 26 x 36 mm. Obudowa rozmiaru 2 jest przy tym najszersza w VistaRay 7: 33,1 mm wobec 31,2 mm w Xios XG Supreme i 31,0 mm w Fussen F100. Grubość obudowy to według kart 6,3 mm w VistaRay 7 i 7,5 mm w Xios XG Supreme.

Najmniejszy czujnik, rozmiar 0, ma tylko Xios XG Supreme. Karta wskazuje go dla dzieci i pacjentów z płytkim podniebieniem. Dopasowanie liczy się dla pacjenta. Według przeglądu systematycznego pracy z radiografią cyfrową (Wenzel i Møystad 2010) dyskomfort pacjenta wydaje się większy przy czujnikach niż przy płytkach i kliszy. Karty nie przypisują rozmiarów do rodzajów zdjęć, więc przed zakupem sprawdź na próbnych ekspozycjach, czy rozmiar obejmuje cały ząb u Twoich pacjentów.

Wybór czujnika RVG sprowadza się do siedmiu kryteriów, a pierwszym jest rodzaj zabiegów, przy których zdjęcie musi pojawić się od razu. Ostatnim jest serwis oraz zdjęcia próbne wykonane na własnych przypadkach w Twoim gabinecie. Przy każdym kryterium zadaj dostawcy pytanie, na które karta nie odpowiada.

1. Zabiegi. Zapytaj siebie, przy których zabiegach zdjęcie musi pojawić się od razu. Karta VistaRay 7 wymienia endodoncję, implantologię, stomatologię zachowawczą i kontrolę filarów protetycznych. Jeśli takich zabiegów prowadzisz niewiele, wróć do porównania z płytkami z pierwszej sekcji.
2. Rozmiary i grubość. Zapytaj, jakie rozmiary wchodzą w zestaw i czy masz pacjentów, dla których potrzebny jest rozmiar 0 (w ofercie tylko Xios XG Supreme). Porównuj pola aktywne, nie nazwy, i sprawdź grubość obudowy.
3. Przewód. Zapytaj, czy wymienisz go sam, bez wysyłania czujnika, ile to kosztuje i czy dostaniesz zapasowy. Długość to 2,5 m w VistaRay 7, 2,7 m w Fussen F100 i 90, 180 lub 270 cm w Xios XG Supreme.
4. Rozdzielczość. Zapytaj o wartość efektywną, bo teoretyczną z karty (33 lp/mm w Xios, 26,3 w VistaRay 7, 25 w Fussen F100) wylicza się z rozmiaru piksela i nie opisuje obrazu w pracy.
5. Program. Zapytaj, czy czujnik działa z Twoim programem gabinetowym i jak liczona jest licencja. VistaRay 7 łączy się z oprogramowaniem zewnętrznym przez sterowniki TWAIN lub Image Bridge, a według rankingu XDENTAL Xios XG Supreme pracuje w programie Sidexis 4. Karta Fussen F100 deklaruje integrację z popularnymi systemami gabinetowymi, ale nie wymienia ich z nazwy.
6. Liczba stanowisk. Zapytaj, czy czujnik ma wędrować między gabinetami i jak dojdzie przewód. Karta VistaRay 7 dopuszcza pracę na wielu stanowiskach, podaje przedłużkę USB 1 m w standardzie i uchwyt na ścianę albo słup lampy. Ile czujników wystarczy gabinetowi, liczy artykuł o obniżaniu kosztu wyposażenia.
7. Serwis i test. Zapytaj, kto naprawia czujnik, co obejmuje gwarancja i czy możesz zrobić zdjęcia próbne na własnych przypadkach.

Modele, które spełniają te kryteria, porównasz w kategorii czujniki do radiowizjografii RVG.

Uszkodzenie przewodu to według rankingu XDENTAL najczęstsza usterka czujnika RVG, więc chroń go uchwytem pozycjonera, wybierz model z wymiennym kablem i dbaj o higienę według instrukcji. Opis filmu o czujniku z wymiennym przewodem Łukasza Kupiana wylicza, jak przewód ulega uszkodzeniu: pacjent go przegryza, asysta przytrzaskuje szufladą, a przy zwijaniu da się go zagiąć.

W klasycznej radiowizjografii taka usterka oznacza według opisu wymianę całego czujnika, a gwarancja nie obejmuje uszkodzeń mechanicznych. Rozwiązanie zależy od modelu. Karta Xios XG Supreme mówi, że uszkodzony przewód wymienia się lokalnie, bez oddawania czujnika do serwisu. Karta VistaRay 7 opisuje wymianę kabla po stałej cenie, ale kwoty nie podaje, a karta Fussen F100 o wymianie milczy.

Higienę czujnika tworzą osłona i dezynfekcja. Karta VistaRay 7 oferuje osłony higieniczne dopasowane do czujnika oraz dezynfekcję zanurzeniową preparatami ID 212 i ID 212 forte albo przecieranie według wytycznych RKI (niemieckiego Instytutu Roberta Kocha). Karta Fussen F100 opisuje gładką, wodoodporną obudowę, którą da się szybko zdezynfekować, a karta Xios XG Supreme o dezynfekcji nie mówi. Preparat i metodę bierz więc z instrukcji danego czujnika.

Przewód chroni też pozycjoner. Uchwyt Rinn XCP-DS FIT pasuje według karty do czujników w rozmiarach 0, 1, 1,5 i 2 każdej marki. Utrzymuje też czujnik w stałej pozycji przy technice równoległej. Karta opisuje ponadto:

• konstrukcję wolną od naprężeń przewodu,
• silikonowe krawędzie, które chronią czujnik i zapobiegają perforacji osłon,
• wytrzymałość do 300 cykli w autoklawie bez demontażu.

Zestawy są trzy (Complete, Hygiene, Endodontic), ale karta podaje jedną cenę: 1 500 zł brutto (stan 9.10.2026). Zapytaj więc, którego zestawu ta cena dotyczy.

XDENTAL ma w ofercie trzy czujniki RVG od trzech producentów, a poniższa tabela zestawia ich cechy. XDENTAL sprzedaje i serwisuje sprzęt trzech marek z listy poniżej, a każda ma w kategorii po jednym modelu. Zestawienie nie jest rankingiem: punkty i kolejność daje ranking skanerów i czujników RVG 2026.

• Dürr Dental: VistaRay 7,
• Dentsply Sirona: Xios XG Supreme USB,
• Fussen: F100.

Każda karta ma też jedną cechę, która odróżnia model od pozostałych:

• VistaRay 7: według karty żywotność ponad 400 000 zdjęć przy średniej dawce detektora 50 µGy,
• Xios XG Supreme: pięć filtrów obrazu, dla stomatologii ogólnej, endodoncji, periodontologii, odbudowy i higieny,
• Fussen F100: przesył obrazu w czasie krótszym niż 2 sekundy.

Wymiany wymaga czujnik RVG, gdy obraz ma artefakty, po powiększeniu widać piksele, przestoje blokują grafik albo rachunki za serwis zbliżają się do raty nowego urządzenia. Łukasz Kupian omawia te sygnały w filmie 5 sygnałów, że Twój sprzęt nadaje się do wymiany; poniżej parafraza, z minutami filmu z 4.08.2026.

1. Artefakty na zdjęciach i obraz za jasny albo za ciemny, a do tego wątpliwość, czy widzisz zmianę chorobową, czy ślad zużycia czujnika (od 1:03).
2. Niska rozdzielczość starszego czujnika: po powiększeniu obrazu widać piksele, a diagnostyka staje się niepewna (od 1:39).
3. Przestoje w grafiku, bo bez czujnika nie wykonasz badania. Przykład z filmu to endodonta z 20 pacjentami jednego dnia (od 2:21).
4. Rachunki za serwis, wsparcie zdalne, naprawy i przestoje, które zbliżają się do miesięcznej raty nowego urządzenia albo do jego wartości (od 3:14).
5. Sterowniki, których producent od lat nie aktualizuje: po wymianie komputera nowy system może nie uruchomić starego czujnika (od 3:37).
6. Wyższe dawki promieniowania, bo według Łukasza Kupiana stare czujniki potrzebują ich więcej niż obecne (od 7:03).

Do decyzji potrzebny jest rachunek. Łukasz Kupian ocenia stratę z jednego dnia bez możliwości wykonania zabiegu na kilka lub kilkadziesiąt tysięcy złotych, zależnie od grafiku (od 2:44). Porównaj to z ceną czujnika z tabeli, od 10 900 do 16 900 zł brutto według kart (stan 9.10.2026): przy pełnym grafiku endodonty jeden dzień przestoju może kosztować tyle, ile nowy czujnik, albo więcej.